10 สัญญาณเตือน "ภาวะสมองเสื่อม" ระยะแรก รู้ไว รับมือทันก่อนสาย

เมื่อผู้สูงอายุในบ้านเริ่มมีอาการหลงๆ ลืมๆ หลายคนมักมองว่าเป็นเพียงเรื่องปกติของความชรา แต่ในทางการแพทย์ "ภาวะสมองเสื่อม" (Dementia) ไม่ใช่ความเสื่อมตามธรรมชาติ แต่เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของเซลล์สมองที่ต้องได้รับการรักษา การสังเกตสัญญาณเตือนตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม จึงเป็นหัวใจสำคัญในการชะลอความเสื่อม วางแผนการรักษา และรักษาคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ภาวะสมองเสื่อม คืออะไร? ต่างจากการ "ลืมตามวัย" อย่างไร?

ภาวะสมองเสื่อม คือ กลุ่มอาการที่เกิดจากความถดถอยในการทำงานของสมอง ทั้งในด้านความจำ การคิด การตัดสินใจ ภาษา และพฤติกรรม โดยมีสาเหตุหลักมาจาก โรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer's Disease) และ โรคหลอดเลือดสมอง (Vascular Dementia)

10 สัญญาณเตือน "ภาวะสมองเสื่อม" ระยะแรกที่ไม่ควรมองข้าม

สมาคมอัลไซเมอร์ (Alzheimer's Association) ได้ระบุ 10 สัญญาณเตือนสำคัญในระยะเริ่มต้นไว้ดังนี้

1. มีปัญหาความจำสั้น กระทบชีวิตประจำวัน : ลืมข้อมูลที่เพิ่งเรียนรู้ใหม่ๆ พูดคำซ้ำ ถามคำถามเดิมซ้ำๆ หรือต้องพึ่งพาโน้ตบันทึกและคนใกล้ชิดมากขึ้น
2. วางแผนหรือแก้ปัญหาที่เคยทำได้ยากขึ้น : ทำตามขั้นตอนสูตรอาหารที่เคยทำประจำไม่ได้ มีปัญหาในการคำนวณตัวเลขง่ายๆ หรือจัดการค่าใช้จ่ายในบ้านไม่ได้เหมือนเดิม
3. ทำกิจกรรมที่คุ้นเคยลำบาก : หลงทางในเส้นทางที่ขับประจำ ลืมขั้นตอนการเล่นเกมที่ชอบ หรือใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าในบ้านที่เคยใช้ไม่ได้
4. สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ : ลืมวัน สัปดาห์ เดือน ฤดูกาล ไม่เข้าใจว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อใด และอาจลืมว่าตนเองอยู่ที่ไหนหรือมาถึงจุดนี้ได้อย่างไร
5. มีปัญหาเรื่องภาพและมิติสัมพันธ์ : คำนวณระยะทางยากลำบาก กะระยะการเดินหรือขับรถผิดพลาด มองแยกแยะความต่างของสีและคอนทราสต์ได้ยาก
6. นึกคำศัพท์ไม่ออก พูดหรือเขียนลำบาก : หยุดพูดกลางคันเนื่องจากนึกคำไม่ออก เรียกชื่อสิ่งของผิด (เช่น เรียก "นาฬิกา" ว่า "ที่ดูเวลา") หรือพูดคำเดิมซ้ำไปซ้ำมา
7. วางของผิดที่และหาไม่เจอ : นำสิ่งของไปวางในสถานที่ที่ไม่ควรวาง เช่น นำโทรศัพท์ไปไว้ในตู้เย็น และไม่สามารถย้อนนึกเส้นทางเดิมได้ จนบางครั้งระแวงว่ามีคนขโมยของไป
8. การตัดสินใจหรือวิจารณญาณแย่ลง : ตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพได้ง่าย ตัดสินใจเรื่องสำคัญผิดพลาด หรือปล่อยปละละเลยการรักษาความสะอาดของตนเอง
9. ถอนตัวจากงานหรือกิจกรรมที่ชอบ : เริ่มแยกตัวจากสังคม เลิกทำกิจกรรมหรืองานอดิเรกที่ชอบ ไม่อยากพูดคุยกับผู้อื่นเนื่องจากตามบทสนทนาไม่ทัน
10. อารมณ์และบุคลิกภาพเปลี่ยนแปลง : อารมณ์สลับสับเปลี่ยนรวดเร็ว หงุดหงิดง่าย ซึมเศร้า วิตกกังวล สับสน หรือระแวงคนรอบข้างโดยไม่มีสาเหตุ

เมื่อพบสัญญาณเตือน ควรรับการตรวจวินิจฉัยอย่างไร?

หากพบว่าตนเองหรือผู้สูงอายุในบ้านมีสัญญาณเตือนข้างต้นตั้งแต่ 2–3 ข้อขึ้นไป ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจประเมินสมองอย่างละเอียด ดังนี้

• การทดสอบสมรรถภาพสมอง (Cognitive Tests) : เช่น แบบประเมิน MMSE หรือ MoCA เพื่อประเมินความจำและการคิด
• การตรวจทางห้องปฏิบัติการ : ตรวจเลือดเพื่อหาภาวะขาดวิตามิน B12 หรือการทำงานที่ผิดปกติของต่อมไทรอยด์
• การตรวจเอกซเรย์สมอง : การทำ MRI หรือ CT Scan เพื่อหาความผิดปกติของโครงสร้างสมอง เช่น รอยโรคหลอดเลือดสมอง หรือการฝ่อของสมอง

5 วิธีป้องกันและชะลอความเสี่ยงภาวะสมองเสื่อม

ถึงแม้บางปัจจัย เช่น อายุ หรือพันธุกรรม จะไม่สามารถเปลี่ยนได้ แต่เราสามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการปรับไลฟ์สไตล์

1. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ : เล่นแอโรบิก หรือเดินเร็ว อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมอง
2. รับประทานอาหารบำรุงสมอง : เน้นผักใบเขียว ผลไม้ตระกูลเบอร์รี ปลาที่มีไขมันดี (โอเมก้า-3) และลดอาหารหวานจัดหรือของทอด
3. ฝึกสมองเป็นประจำ : อ่านหนังสือ เล่นเกมอักษรไขว้ คิดเลข หรือเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ เพื่อสร้างการเชื่อมโยงของเซลล์ประสาท
4. มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม : ออกไปพบปะเพื่อนฝูง พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพื่อกระตุ้นการทำงานของสมองอยู่เสมอ
5. ควบคุมโรคประจำตัว : ดูแลระดับความดันโลหิต ไขมัน และน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ เพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมจากหลอดเลือด

ปรึกษาเรื่องสุขภาพสมองและผู้สูงอายุกับ MORRU

หากคุณหรือคนใกล้ชิดเริ่มมีอาการหลงลืม หรือต้องการปรึกษาแนวทางการดูแลผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมอย่างถูกต้อง สามารถขอคำแนะนำจากแพทย์เฉพาะทางผ่าน แอปพลิเคชัน MORRU ได้อย่างเป็นส่วนตัว สะดวก รวดเร็ว โดยไม่ต้องเสียเวลาเดินทาง ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน MORRU ได้แล้ววันนี้ ทั้งระบบ iOS และ Android เพื่อการดูแลสุขภาพคนที่คุณรักจากที่บ้าน