Heat Stroke คืออะไร?
Heat Stroke หรือ โรคลมแดด คือ ภาวะที่ร่างกายไม่สามารถควบคุมอุณหภูมิภายในได้ ทำให้อุณหภูมิในร่างกายพุ่งสูงเกิน 40°C และส่งผลกระทบต่อระบบประสาทอย่างรุนแรง
อธิบายง่ายๆ ก็คือ "ร่างกายโอเวอร์ฮีตจนทำงานผิดปกติ!" ถ้าไม่รีบรักษา อาจนำไปสู่ อาการโคม่า ช็อก หรือเสียชีวิตได้ ภายในเวลาไม่กี่นาที
เกิดขึ้นได้อย่างไร?
เมื่อร่างกายเผชิญกับความร้อนจัด ร่างกายจะขับความร้อนออกผ่านทางเหงื่อ แต่ถ้าร้อนมากเกินไป หรือขาดน้ำ ร่างกายจะขับความร้อนไม่ทัน ส่งผลให้ความร้อนสะสมและทำให้เซลล์ต่างๆ เสียหาย
สถานการณ์เสี่ยง:
-อยู่กลางแดดเป็นเวลานาน
-ทำงานกลางแจ้งโดยไม่พัก
-ออกกำลังกายหนักในอากาศร้อน
-ดื่มน้ำน้อยในวันที่อากาศร้อน
ใครบ้างที่เสี่ยง?
พี่หมอรู้ขอจัดลิสต์ให้เลยว่าใครเสี่ยงที่สุด:
ผู้สูงอายุ – ร่างกายไม่ระบายความร้อนได้ดีเหมือนคนหนุ่มสาว
เด็กเล็ก – ระบบควบคุมอุณหภูมิยังไม่สมบูรณ์
ผู้ป่วยเรื้อรัง – เช่น โรคหัวใจ ความดันสูง เบาหวาน
นักกีฬา/แรงงานกลางแจ้ง – เจอแดดหนัก ใช้แรงเยอะ
คนดื่มเหล้า/ขาดน้ำ – ส่งผลต่อความสามารถในการควบคุมอุณหภูมิ
อาการของ Heat Stroke ที่ต้องรู้!
อาการมาแบบไม่ให้ตั้งตัว รู้ไว้จะได้ช่วยตัวเองและคนรอบข้างได้ทัน
อาการเบื้องต้น:
-ปวดหัว หน้ามืด
-คลื่นไส้ อาเจียน
-ผิวแห้ง แดง ร้อน (ไม่มีเหงื่อ)
-หายใจเร็ว ใจสั่น
อาการขั้นรุนแรง:
-ตัวร้อนมาก (40°C ขึ้นไป)
-สับสน พูดไม่รู้เรื่อง
-ชัก หรือหมดสติ
-ชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ
ถ้าเจออาการเหล่านี้ ให้สงสัยไว้ก่อนว่าอาจเป็น Heat Stroke ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที
วิธีปฐมพยาบาลเมื่อเจอ Heat Stroke
พี่หมอรู้ขอบอกเลยว่า "ยิ่งเร็ว ยิ่งรอด!"
ถ้าอยู่กับคนที่สงสัยว่าเป็น Heat Stroke ให้ทำตามนี้เลย:
-พาเข้าที่ร่มทันที – หลีกเลี่ยงแดดให้เร็วที่สุด
-คลายเสื้อผ้าให้หลวม – ระบายความร้อนออกจากตัว
-เช็ดตัวด้วยน้ำเย็น / ประคบน้ำแข็ง – โดยเฉพาะที่รักแร้ คอ ขาหนีบ
-พัดลมเป่าแรงๆ – ช่วยลดอุณหภูมิเร็วขึ้น
-โทรเรียกรถพยาบาล (1669) – อย่ารอจนหมดสติ
ห้ามฝืนให้คนหมดสติ ดื่มน้ำเด็ดขาด เพราะอาจสำลัก!
ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับ Heat Stroke
หลายคนเข้าใจผิดคิดว่า "ลมแดดเป็นแค่ร้อนๆ ไม่เป็นไร" …อุ๊ย! ผิดมหันต์เลยจ้า เพราะ heat stroke ไม่ใช่แค่ความร้อนธรรมดา แต่มันคือ ภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ที่ต้องรักษาด่วน
อีกความเชื่อที่ผิดคือ "ถ้าร้อนก็อาบน้ำเย็นเลยสิ!" จริงอยู่ที่น้ำเย็นช่วยลดอุณหภูมิ แต่ถ้าอาบน้ำเย็นจัดเกินไป อาจทำให้หลอดเลือดหดตัว หัวใจทำงานหนักขึ้น ควรใช้ น้ำเย็นปานกลาง + พัดลม จะปลอดภัยที่สุด
วิธีป้องกัน Heat Stroke ให้รอดช่วงอากาศเดือด
1. ดื่มน้ำให้เพียงพอ
– อย่างน้อยวันละ 2 ลิตร
– ถ้าเหงื่อออกเยอะ ให้จิบน้ำบ่อยๆ ทุก 15-30 นาที
2. หลีกเลี่ยงการอยู่กลางแดด
– โดยเฉพาะช่วง 10.00–16.00 น. ซึ่งเป็นเวลาที่แดดแรงสุด
3. ใส่เสื้อผ้าโปร่ง สีอ่อน
– เลือกเนื้อผ้าที่ระบายอากาศดี เช่น คอตตอน
4. ไม่ออกกำลังกายหนักในช่วงอากาศร้อน
– ถ้าจำเป็น ต้องมีที่ร่มหรือร่มกันแดด
5. ไม่ทิ้งคน/สัตว์ไว้ในรถที่ปิดสนิท
– แค่ 10 นาที อุณหภูมิในรถอาจสูงเกิน 50°C ได้เลย
เคสตัวอย่างที่เกิดขึ้นจริง
เมื่อปี 2565 มีรายงานข่าวจากกรมควบคุมโรคว่า มีแรงงานต่างด้าวทำงานกลางแจ้งช่วงบ่ายแล้วหมดสติจากอุณหภูมิสูงถึง 42 องศาเซลเซียส ถูกนำส่งโรงพยาบาลในภาวะช็อก ก่อนจะเสียชีวิตในเวลาต่อมา เพราะไม่ได้รับการช่วยเหลือทันเวลา
สัมพันธ์กับโลกร้อน?
ใช่จ้า! ภาวะโลกร้อน (Climate Change) ทำให้ฤดูร้อนของไทยและทั่วโลกยาวนานขึ้น ร้อนจัดขึ้น ส่งผลให้ อัตราผู้ป่วย heat stroke สูงขึ้นตามไปด้วย ประเทศไทยมีแนวโน้มที่อุณหภูมิจะพุ่งสูงแตะ 44–45 องศาในบางพื้นที่ ถ้าเราไม่ตื่นตัวเรื่องนี้ ก็น่าห่วงเลยทีเดียว
แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม
องค์การอนามัยโลก WHO – Heat-Related Illness
สรุปให้จำง่าย
-Heat Stroke คือ โรคร้ายจากอากาศร้อน ตัวร้อนจัด > 40°C
-อาการ: สับสน ชัก หมดสติ เสี่ยงตาย
-วิธีช่วย: พาเข้าร่ม เช็ดตัว ลดอุณหภูมิ รีบโทร 1669
-ป้องกัน: ดื่มน้ำ พักร้อน ใส่เสื้อผ้าสบาย อย่าฝืนแดด
ความร้อนอาจเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่ Heat Stroke ไม่ใช่เรื่องธรรมดา!
ดูแลตัวเองให้ดีในหน้าร้อนนี้นะจ๊ะ
แล้วเจอกันใหม่กับสาระสุขภาพจากพี่หมอรู้ในบทความหน้าจ้า
พี่หมอรู้ขอให้ทุกคน "ร้อนอย่างปลอดภัย สุขภาพดีทุกฤดู" 